De rituele drum is een voorwerp dat men niet correct begrijpt zolang men haar behandelt als een muziekinstrument.
Zij is eerder een werktuig van overgang. Zij neemt iets dat onzichtbaar is, grens, tijd, aanwezigheid, orde en maakt het tastbaar. Daarom draagt zij altijd meerdere lagen tegelijk, alsof zij in één beweging spreekt tot lichaam, wereld en tijd.
 

In de eerste plaats is de drum een lichaam. Gemaakt uit hout en vel, draagt zij de taal van het levende. Het vel herinnert aan wat ooit adem en warmte had. Het is huid, en huid is altijd grens: grens tussen binnen en buiten, grens tussen bescherming en openheid. Het hout is de gestolde ruggengraat van een boom, de innerlijke botten van de Moeder die ons doen denken aan haar gesteente. En de cirkel van het frame is een ribbenkast: een omheining waarin de kracht kan resoneren.

Wanneer men op de drum slaat, hoort men een hartslag die de ruimte doordringt. Het is een ritmisch bewijs van leven. Daarom kan de sjamanendrum niet neutraal zijn als een gewone trommel. Zij wordt drager van aanwezigheid.
Men spreekt soms over een drum alsof zij een bondgenoot is: ze kan “sterk” zijn, “moe”, “scherp”, “zwaar”, “zuiver” of “troebel”. Dat zijn geen dichterlijke metaforen, maar precies de manier waarop men een levend ding herkent.

Wie met een drum werkt, leert ook dat dit lichaam niet alleen zichzelf uitdrukt, maar ook het lichaam van de mens en het lichaam van diens leefwereld herordent. De drum legt adem in een patroon. Zij brengt het hart in een ritme. Het ritme is leiding. Het is een vorm van begeleiding waarin lichaam en geest zich herinnert dat het oorspronkelijk een ritmisch wezen is: lopen, ademen, slapen, beminnen, sterven: alles volgt een maat. De drum keert de mens en diens wereld terug naar die oermaat. Vandaar dat men haar terecht gebruikt als geestelijk instrument.
 

In de tweede plaats is de drum een wereldkaart.

Zij tekent de ruimte met onzichtbare lijnen. Elke slag is een punt. Elke herhaling is een cirkel. Het ritme bouwt een veld waarin men weet: hier begint het, hier wordt het sterker, hier keert het om, hier sluit het af. De drum maakt een midden. Dat midden is van groot belang. Zolang er geen midden is, geen centrum is, is er geen ontmoeting, alleen versnippering. De drum verzamelt. Zij trekt uiteenlopende krachten samen en vormt een ordelijke ruimte waarbinnen contact mogelijk wordt tussen zichtbare en onzichtbare lagen van de werkelijkheid.
 

Daarom is de drum ook een instrument van begrenzing. In de wereld van het ritueel is niet alles welkom, en niet alles komt op het juiste moment. Het ritme is een poortwachter. Het kan openen, maar ook sluiten. Het kan uitnodigen, maar ook afschermen. Wie goed luistert merkt dat ritme altijd ethiek draagt: een juiste maat betekent respect voor het juiste moment, en respect voor het juiste moment betekent respect voor het leven zelf. In die zin is drummen een vorm van wetgeving in kosmische zin. Het ritme zegt: dit is de orde waaronder we werken, dit is de grens waarbinnen we spreken, dit is het spoor dat we volgen. Het beschermt tegen willekeur.

​

In de derde plaats is de drum een wet van Tijd. Zij maakt tijd hoorbaar en bestuurbaar. In het gewone leven is tijd iets dat ons overkomt. In ritueel wordt tijd een gegeven waarmee men werkt. De drum kan tijd versnellen, vertragen, verdichten, openen. Zij kan een periode markeren: begin, overgang, hoogtepunt, terugkeer, afsluiting.

Het lichaam reageert. De aandacht verandert. De herinnering wordt wakker. De verbeelding wordt helder. Plots ontstaat een andere kwaliteit van “nu”. Men stapt uit het lineaire en komt in het cyclische en buiten-cyclische, waarin het heden een deur is. De drum is de sleutel tot die deur, omdat zij met herhaling de geest losmaakt uit de kleine spanning van denken, en hem terugbrengt naar de grote beweging van worden.

Daarom is de drum ook een instrument van overgang en terugkeer. Zij kan iemand begeleiden naar een diepte waar inzichten, beelden of antwoorden verschijnen. En zij kan diezelfde persoon terugbrengen en verankeren. Een ritueel dat niet terugkeert naar het leven is onvolledig. De drum herinnert hieraan: zij heeft een begin en een einde. Zij neemt je mee, en zij zet je terug neer.

Als men deze drie lagen samenneemt: lichaam, wereldkaart en wet van tijd, dan wordt duidelijk waarom de drum zo’n uitzonderlijke plaats inneemt. Ze is niet enkel een instrument dat men bespeelt; ze is een instrument dat ook óns bespeelt. Zij wekt, ordent, draagt, begrenst en bekrachtigt. Zij roept iets wakker dat ouder is dan taal zoals we die cultureel kennen.

Wie met haar werkt, staat daarom altijd voor een verantwoordelijkheid. Men moet haar benaderen met eerbied omdat zij een drempel is. En elke drempel vraagt zorg. Als het ritme werkelijk is, wordt de ruimte werkelijk. Als de ruimte werkelijk is, wordt het contact helder. En wanneer het contact helder is, kan genezing, inzicht en heroriëntatie vanzelf plaatsvinden als herstel van de juiste verhouding.

​

Ritos: an rith suesî, an gnosû anethu: rith nêmos, rith talam, rith anbîu; rith in anmâ, rith in brixtâ

​

Ritos: de juiste gang, het stille weten: de gang van hemel, de gang van aarde, de gang van adem; de gang in de ziel, de gang in de kracht.